کودک بیش از حد با گوشی و تبلت کار میکند؛ ۱۵ راهکار عملی برای مدیریت استفاده از صفحهنمایش
«گوشی رو بده.»
«فقط پنج دقیقه دیگه.»
«نه، تموم شد.»
«ولی من هنوز تموم نکردم!»
این گفتوگو برای بسیاری از خانوادهها آشناست.
مسئله استفاده کودک از تلفن همراه، تبلت، تلویزیون و بازیهای دیجیتال فقط به تعداد ساعت محدود نمیشود.
سؤال مهمتر این است:
صفحهنمایش چه جایگاهی در زندگی کودک پیدا کرده است؟
اگر گوشی باعث شود خواب، تحرک، بازی واقعی، ارتباط خانوادگی، مدرسه یا فعالیتهای روزمره کودک به شکل قابل توجهی کنار گذاشته شوند، باید جدیتر به موضوع نگاه کرد.
اما راهحل لزوماً گرفتن کامل گوشی نیست.
کودک امروز باید استفاده از فناوری را یاد بگیرد.
هدف، حذف فناوری نیست؛ هدف این است که کودک صاحب ابزار باشد، نه اینکه ابزار صاحب زمان و توجه او شود.
چرا گوشی اینقدر برای کودک جذاب است؟
بازی، ویدئو، پیام، شبکه اجتماعی و محتوای سرگرمکننده دائماً محرکهای جدید ایجاد میکنند.
کودک ممکن است بدون اینکه متوجه گذر زمان شود، از یک ویدئو به ویدئوی بعدی برود.
به همین دلیل جمله:
«خودت باید بفهمی کی گوشی رو کنار بذاری.»
برای بسیاری از کودکان کافی نیست.
مهارت خودتنظیمی هنوز در حال شکلگیری است.
بنابراین والدین باید متناسب با سن کودک، چارچوب ایجاد کنند و بهتدریج مسئولیت بیشتری به خود او منتقل کنند.
راهکار اول: اول مشخص کنید مشکل دقیقاً چیست
نگویید:
«بچه من خیلی با گوشیه.»
دقیقتر بررسی کنید.
آیا دیر میخوابد؟
آیا صبح برای مدرسه مشکل دارد؟
آیا ورزش و بازی واقعی کمتر شده؟
آیا تکالیفش عقب میافتد؟
آیا هنگام کنار گذاشتن گوشی شدیداً عصبانی میشود؟
آیا در جمع خانوادگی دائماً دنبال گوشی است؟
آیا فعالیتهای مورد علاقه قبلی را کنار گذاشته است؟
این اطلاعات بسیار مهمتر از یک عدد ساده مانند «سه ساعت» هستند.
راهکار دوم: قانون را قبل از دادن گوشی مشخص کنید
اگر قانون را درست در لحظه گرفتن گوشی مطرح کنید، احتمال درگیری بیشتر میشود.
قبل از شروع استفاده مشخص کنید:
چه زمانی استفاده میشود؟
چه مدت؟
برای چه کاری؟
چه زمانی باید کنار گذاشته شود؟
مثلاً:
«امروز بعد از انجام تکالیف، نیم ساعت برای بازی وقت داری.»
این بسیار روشنتر از این است که بگوییم:
«برو گوشی بازی کن، فقط زیاد نشه.»
راهکار سوم: زمان پایان را قابل پیشبینی کنید
اگر کودک ناگهان با جمله «الان خاموش کن» مواجه شود، احتمال مقاومت بالا میرود.
بهتر است هشدار بدهید:
«۱۰ دقیقه دیگه تموم میشه.»
بعد:
«۵ دقیقه دیگه.»
و در پایان:
«وقت بازی تموم شد.»
این روش به کودک فرصت میدهد از فعالیت دیجیتال خارج شود.
راهکار چهارم: از تایمر استفاده کنید
تایمر را به ابزار جنگ تبدیل نکنید.
قبل از شروع، زمان را با کودک مشخص کنید و تایمر را تنظیم کنید.
وقتی تایمر تمام شد، پایان استفاده بخشی از توافق قبلی است.
این کار کمک میکند والد دائماً نقش «پلیس زمان» را بازی نکند.
راهکار پنجم: قانونهای خانوادگی داشته باشید
قوانین فقط برای کودک نباشند.
مثلاً خانواده میتواند توافق کند:
هنگام غذا گوشی کنار گذاشته شود.
هنگام گفتوگوی خانوادگی گوشی استفاده نشود.
در زمان خواب گوشی بیرون از اتاق قرار گیرد.
در زمان انجام تکالیف اعلانهای غیرضروری خاموش باشند.
این قوانین اگر برای بزرگسالان نیز تا حد امکان اجرا شوند، اعتبار بیشتری پیدا میکنند.
راهکار ششم: گوشی را از اتاق خواب خارج کنید
یکی از سادهترین تغییرهای عملی میتواند همین باشد.
اگر گوشی شب کنار تخت کودک باشد، وسوسه بررسی پیام، بازی یا ویدئو بیشتر میشود.
به جای تکیه بر اراده کودک، محیط را طوری طراحی کنید که تصمیم درست آسانتر شود.
راهکار هفتم: فقط گوشی را نگیرید؛ جایگزین ایجاد کنید
اگر گوشی را از کودک بگیرید و هیچ فعالیت جذابی جای آن نگذارید، طبیعی است که کودک دائماً بخواهد گوشی را پس بگیرد.
جایگزینها میتوانند شامل:
ورزش
دوچرخهسواری
بازی فیزیکی
کتاب
نقاشی
موسیقی
بازی فکری
ساختن و کاردستی
دیدار با دوستان
فعالیت خانوادگی
یا حضور در فضای باز باشند.
هدف این نیست که هر دقیقه کودک را سرگرم کنیم.
کودک باید یاد بگیرد گاهی بدون محرک دائمی نیز میتوان زندگی کرد.
راهکار هشتم: محتوای دیجیتال را هم بررسی کنید
دو ساعت استفاده از گوشی برای دو فعالیت کاملاً متفاوت، لزوماً اثر یکسانی ندارد.
کودک ممکن است:
یک مهارت آموزشی یاد بگیرد،
با یک دوست صحبت کند،
یک بازی فکری انجام دهد،
یا ساعتها محتوای کوتاه و پشتسرهم تماشا کند.
بنابراین فقط زمان را اندازه نگیرید.
بپرسید:
«این زمان صرف چه چیزی میشود؟»
راهکار نهم: از گوشی به عنوان آرامکننده دائمی استفاده نکنید
اگر هر بار کودک گریه میکند، خسته میشود یا بی
حوصله است، گوشی به او داده شود، ممکن است بهتدریج یاد بگیرد:
«وقتی احساس ناخوشایند دارم، باید صفحهنمایش داشته باشم.»
در حالی که کودک باید مهارتهای دیگری برای تحمل بیحوصلگی، ناراحتی و انتظار نیز یاد بگیرد.
گاهی اجازه دهید کودک کمی بیحوصله باشد.
بیحوصلگی همیشه یک مشکل نیست.
گاهی شروع خلاقیت از همین نقطه اتفاق میافتد.
راهکار دهم: استفاده از صفحهنمایش را ابزار رشوه نکنید
جملههایی مانند:
«اگر غذا بخوری، گوشی میدم.»
«اگر ساکت باشی، کارتون میذارم.»
ممکن است در کوتاهمدت مفید به نظر برسند، اما اگر دائماً تکرار شوند، ارزش گوشی به عنوان یک پاداش بسیار بالا میرود.
بهتر است گوشی فقط یک بخش معمولی از زندگی باشد، نه جایزه بزرگ تمام رفتارهای خوب.
راهکار یازدهم: هنگام پایان دادن به گوشی، وارد جنگ نشوید
اگر زمان تمام شده، قانون را کوتاه و آرام تکرار کنید.
«زمان استفاده تموم شده.»
اگر کودک ناراحت شد:
«میدونم دوست داری ادامه بدی.»
اما:
«زمان امروز تموم شده.»
لازم نیست ده دقیقه درباره تصمیم خود توضیح دهید.
ثبات آرام، از بحث طولانی مؤثرتر است.
راهکار دوازدهم: اگر کودک گوشی را پس نداد، قانون از قبل مشخص باشد
والد باید از قبل بداند در صورت رعایت نکردن توافق چه اتفاقی میافتد.
مثلاً:
«اگر امروز بعد از پایان زمان، گوشی رو کنار نذاری، فردا زمان بازی کوتاهتر میشه.»
پیامد باید:
مشخص باشد.
متناسب باشد.
قابل اجرا باشد.
و قبل از اتفاق برای کودک توضیح داده شده باشد.
تهدیدهای بسیار بزرگ و غیرواقعی معمولاً نتیجه خوبی ندارند.
راهکار سیزدهم: به کودک فرصت مدیریت مستقل بدهید
هدف نهایی این نیست که والد تا ۱۸ سالگی تایمر دستش باشد.
کودک باید بهتدریج خودمدیریتی را یاد بگیرد.
میتوان با سن بالاتر مسئولیت بیشتری به او داد.
مثلاً:
«این هفته خودت زمان استفادهات رو ثبت کن.»
بعد با هم بررسی کنید:
چه مقدار استفاده کردی؟
کجا بیشتر شد؟
چه چیزی باعث شد زمانت زیاد شود؟
چه تغییری میتوانی ایجاد کنی؟
این روش، کودک را از «تحت کنترل بودن» به سمت «خودکنترلی» حرکت میدهد.
راهکار چهاردهم: الگوی مصرف خودتان را بررسی کنید
اگر والد در تمام طول روز گوشی دستش است، نمیتوان انتظار داشت کودک فقط با دستور رفتار متفاوتی داشته باشد.
گاهی لازم است والد از خودش بپرسد:
چند بار در روز بدون دلیل گوشی را چک میکنم؟
آیا هنگام صحبت با کودک به صفحهنمایش نگاه میکنم؟
آیا سر میز غذا تلفنم کنارم است؟
آیا هنگام خستگی خودم نیز به گوشی پناه میبرم؟
کودک بیشتر از آنچه میشنود، چیزی را که میبیند یاد میگیرد.
راهکار پانزدهم: هر هفته یک زمان بدون صفحهنمایش داشته باشید
قرار نیست این برنامه تبدیل به یک مجازات شود.
میتوانید یک فعالیت خانوادگی انتخاب کنید:
پیادهروی
بازی رومیزی
آشپزی
ورزش
کتاب خواندن
رفتن به پارک
یا یک گفتوگوی خانوادگی.
هدف این است که کودک تجربه کند سرگرمی و ارتباط فقط در صفحهنمایش اتفاق نمیافتد.
آیا باید گوشی را کاملاً از کودک بگیریم؟
در بعضی شرایط ممکن است محدودیت شدیدتر لازم باشد.
اما ممنوعیت کامل همیشه بهترین پاسخ نیست.
کودک بالاخره وارد محیطی میشود که باید خودش فناوری را مدیریت کند.
اگر هیچ آموزشی ندیده باشد، صرفاً حذف گوشی او را برای آینده آماده نمیکند.
بهتر است با افزایش سن، بخشی از مسئولیت از والد به کودک منتقل شود.
کودک باید کمکم یاد بگیرد:
چه چیزی را ببیند.
چه چیزی را نبیند.
چه زمانی استفاده کند.
چه زمانی کنار بگذارد.
چه چیزی را منتشر کند.
و چه زمانی از فضای دیجیتال فاصله بگیرد.
اگر کودک هنگام گرفتن گوشی شدیداً عصبانی میشود چه کنیم؟
اول بررسی کنید آیا این رفتار فقط هنگام پایان استفاده اتفاق میافتد یا در موقعیتهای دیگر نیز وجود دارد.
اگر کودک ناراحت شد، احساس او را بپذیرید.
«میدونم ناراحتی.»
اما اگر قانون منطقی و از قبل مشخص بوده، صرفاً برای جلوگیری از گریه آن را تغییر ندهید.
در عین حال، نباید هر واکنش کودک را با مجازات شدید پاسخ داد.
ثبات، آرامش و پیشبینیپذیری مهمتر هستند.
اگر کودک دائماً میگوید «حوصلهام سر رفته» چه کنیم؟
لازم نیست بلافاصله سرگرمی جدید پیشنهاد دهید.
میتوانید بگویید:
«میفهمم حوصلهات سر رفته. میتونی خودت ببینی دوست داری چه کاری انجام بدی.»
ممکن است ابتدا سخت باشد.
اما کودک باید فرصت داشته باشد خودش فعالیت پیدا کند.
این بخش مهمی از رشد استقلال است.
یک برنامه عملی برای کاهش استفاده از گوشی
اگر تصمیم گرفتهاید استفاده از گوشی را کاهش دهید، یکباره همه چیز را تغییر ندهید.
روز اول:
میزان واقعی استفاده را بررسی کنید.
روز دوم:
زمانهای بدون گوشی را مشخص کنید.
روز سوم:
گوشی را هنگام خواب از اتاق خارج کنید.
روز چهارم:
یک فعالیت جایگزین ایجاد ک
نید.
روز پنجم:
برای زمان استفاده قانون مشخص تعیین کنید.
روز ششم:
میزان استفاده را دوباره بررسی کنید.
روز هفتم:
ببینید چه چیزی واقعاً جواب داده است.
اگر یک قانون اجرا نمیشود، به جای سرزنش کودک، بررسی کنید آیا قانون واقعبینانه بوده است یا نه.
آکادمی آن و سواد دیجیتال
آکادمی آن | زیست آگاهانه نسل نو، هدف خود را حذف فناوری از زندگی کودکان نمیداند.
نسل جدید باید بتواند در کنار فناوری زندگی کند، بدون اینکه تمام زندگی خود را به آن واگذار کند.
سواد دیجیتال یعنی کودک فقط کار با ابزار را بلد نباشد؛ بلکه بتواند زمان، توجه، حریم خصوصی، ارتباطات و رفتار خود را در محیط دیجیتال نیز مدیریت کند.
هدف نهایی این است که کودک بتواند روزی که والدین دیگر کنار او نیستند، خودش تصمیم بگیرد:
«الان گوشی به زندگی من کمک میکند یا فقط دارد زمان و توجه من را مصرف میکند؟»
جمعبندی
مدیریت استفاده کودک از گوشی با یک جمله مانند «کمتر استفاده کن» اتفاق نمیافتد.
باید محیط، قانون، زمان، محتوا و رفتار والدین همزمان بررسی شوند.
قوانین باید روشن باشند.
زمان استفاده باید قابل پیشبینی باشد.
گوشی نباید تنها ابزار سرگرمی کودک باشد.
و کودک باید بهتدریج مهارت خودتنظیمی را یاد بگیرد.
فناوری قرار نیست دشمن کودک باشد.
اما اگر کودک نتواند بدون آن زندگی کند، مسئله دیگر فقط «استفاده از گوشی» نیست.
مسئله، نبود مهارت مدیریت توجه و زمان است.
و این دقیقاً مهارتی است که باید آموزش داده شود.
آکادمی آن | زیست آگاهانه نسل نو
